Małgorzata Okulicz

"Złotnictwo sakralne dominium warmińskiego

od XIV do XVIII wieku"
 

 

Autorka wystawy - Kustosz Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie - mgr Małgorzata Okulicz otrzymała od papieża Benedykta XVI medal papieski "BENEMERENTI"  za dwie wystawy sztuki sakralnej Warmii: "Złotnictwo sakralne Dominium Warmińskiego" oraz za wystawe "In gloriam et decorem" - Dawne szaty i tkaniny liturgiczne z diecezji warmińskiej - 1999 r.

 

 

 

 „Złotnictwo sakralne dominium warmińskiego od połowy XIV do końca XVIII wieku”

 

Jest drugą, po „In gloriam et decorem. Dawne szaty i tkaniny liturgiczne z diecezji warmińskiej” z 1999 roku, prezentacją tego, co przez wieki zachowało się ze skarbców kościołów warmińskich. Ta ekspozycja to prezentacja najszlachetniejszej z dziedzin rzemiosła artystycznego - złotnictwa. Srebrne utensylia, pieczołowicie przez wieki przechowywane w kościołach Warmii, w czasie wojen ukrywane, przewożone w bezpieczniejsze miejsca, teraz po raz pierwszy prezentowane są poza kontekstem sakralnym – na zamku kapitulnym w Olsztynie - w Muzeum Warmii i Mazur.

 

Wystawa dotyczy szczególnego pod względem politycznym i prawnym regionu - dominium warmińskiego, tzw. Warmii właściwej, księstwa warmińskiego. Te trzy nazwy przez wieki funkcjonowały obok siebie. Ziemie te jako swoje uposażenie, czyli domenę, otrzymali biskupi warmińscy na mocy dekretów papieskich z 1251 i 1254 roku, a ostateczne granice zatwierdzone zostały w 1374 i przetrwały do końca samodzielności Warmii, do jej aneksji przez Prusy w 1772 roku. Po pokoju toruńskim w roku 1466 były one nie tylko granicami dominium, ale także Polski.

 

 

Dominium warmińskie to wyjątkowe terytorium - to ziemie, gdzie biskupi sprawowali władzę nie tylko kościelną, ale i świecką, łącznie z ustawodawczą i sądowniczą. Warmia posiadała również własne wojsko. Była to diecezja wyjęta spod władzy metropolitalnej, a poddana bezpośrednio Stolicy Apostolskiej - papieżowi. Egzempcja diecezji warmińskiej utrwaliła się przez pozyskanie przywileju paliusza i krzyża metropolitalnego dla biskupów warmińskich. Papież Benedykt XIV nadał ten przywilej brewem z dnia 21 kwietnia 1742 roku bp. Adamowi Grabowskiemu i jego następcom, co oznaczało nietykalność diecezji.

 

Od połowy XVII wieku biskupi warmińscy zaczęli używać tytułu księcia. Ostatnim biskupem, który nosił ten tytuł był Ignacy Krasicki. Kwerenda do wystawy objęła ponad 80 kościołów. W 44 znalazły się obiekty bezpośrednio związane z problematyką ekspozycji. Do Muzeum użyczono sakralia z 39 kościołów, Kurii Metropolitalnej oraz Wyższego Seminarium Duchownego Metropolii Warmińskiej - ogółem ponad 160 zabytków. Dało to możliwość przeprowadzenia prac inwentaryzatorskich i badawczych. Te ostatnie ciągle trwają i będą kontynuowane w trakcie wystawy.

 

 

To niepowtarzalna okazja przeprowadzenia dokładnych analiz, zweryfikowania dotychczasowych ustaleń i poczynienia nowych. Realizacja wystawy była możliwa dzięki przychylności i zrozumieniu zwierzchników Archidiecezji Warmińskiej, Jego Ekscelencji arcybiskupa dr. Edmunda Piszcza i biskupa dr. Jacka Jezierskiego, dziekanów i proboszczów w poszczególnych parafiach, którzy zawierzyli muzealnikom na kilkanaście miesięcy srebrne utensylia. Nie do przecenienia jest udział w kwerendach i transportach s. mgr Janiny Bosko RM z Wydziału Sztuki Kościelnej Archidiecezji Warmińskiej.

 

Zapewne nieco inaczej wyglądałaby wystawa, gdyby zabrakło tu kilkunastu szczególnie cennych obiektów złotniczych, pochodzących głównie z katedry fromborskiej. Należą do nich cztery wczesnogotyckie puszki eucharystyczne, relikwiarz fundacji bp. Łukasza Watzenrodego, kielich fundacji Marcina Kromera, monstrancja fundacji kardynała Michała Radziejowskiego, biskupa warmińskiego, dzban i misa oraz monstrancja J. G. Schlaubitza, ufundowane przez bp. A. S. Grabowskiego. Obiekty te zostały zagarnięte po wojnie przez armię radziecką, a następnie w ramach akcji rewindykacyjnej przekazane do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.

 

 

Dzięki skuteczności działań podjętych w latach 1979-1981 przez ówczesnego biskupa diecezji warmińskiej, a od 7 lipca 1981 roku arcybiskupa metropolity gnieźnieńskiego i warszawskiego, prymasa Polski Józefa Glempa, 15 kwietnia 1981 roku powróciły na Warmię. Po raz pierwszy w historii Kościoła warmińskiego przedstawiamy najstarsze i najznakomitsze dzieła złotników z ośrodków pruskich, warmińskich oraz dzieła złotników z pobliskich, ważnych centrów złotniczych: Gdańska, Elbląga, Królewca. Tylko niewielka część zachowanych naczyń i sprzętów sakralnych została wykonana w innych niż polskie ośrodki złotnicze: w Rzymie, Augsburgu czy Paryżu.

 

Poza możliwością podziwiania po raz pierwszy ponad 40 prac olsztyńskiego złotnika J. Ch. Geesego i jego warsztatu, zobaczymy prace J. Z. Kryzewicza z Braniewa, braci J. i M. Bartolomowiczów z Olsztyna i Lidzbarka, M. Ruhnaua z Jezioran, C. Schmidta z Braniewa, J. Lettaua, G. Mittaga, A. Kriegera z Dobrego Miasta, i innych; z Królewca - B. Keucksa, P. Zimmermanna; z Gdańska H. Rhodego, C. D. Lundgrena, M. Dietricha, P. Rohdego III, a przede wszystkim J. G. Schlaubitza - czołowego złotnika Gdańska i Polski północnej, którego prace możemy stawiać na równi z dziełami złotników augsburskich tego czasu.

 

 

Stosunkowa duża część zachowanego złotnictwa sakralnego to złotnictwo gotyckie, w tym unikatowe cyborium z 2. ćw. XIV wieku, puszka na oleje święte z ok. 1500 roku, krzyż ołtarzowy (pierwotnie relikwiarzowy) z Pieniężna z końca XIV wieku, wyjątkowa nie tylko na terenie Polski, ale i Europy herma św. Idy z Lidzbarka, czy relikwiarz z 1511 roku fundacji bp. Łukasza Watzenrode – wuja i jednocześnie wielkiego protektora Mikołaja Kopernika.

 

Fundatorami tych wszystkich naczyń i sprzętów liturgicznych, a jednocześnie dzieł sztuki złotniczej, mówiących o wyrobieniu artystycznym, smaku estetycznym, o kontaktach artystycznych zamawiających, byli biskupi i kanonicy warmińscy, proboszczowie parafii oraz bractwa działające przy kościołach, mające pod opieką swoje ołtarze. Do rzadkości należą fundacje świeckie, co jest ewenementem nie tylko w Polsce, ale nie spotyka się tego również w Europie.

 

Wystawa warmińskiego złotnictwa sakralnego została zorganizowana w związku z jubileuszem 60-lecia Muzeum Warmii i Mazur

 

Patronat nad wystawą objęli:

Ks. Arcybiskup dr Edmund Piszcz, Metropolita Warmiński

Andrzej Ryński, Marszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego

Czesław Jerzy Małkowski, Prezydent Miasta Olsztyn

  

Sfinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowegow ramach programu operacyjnego „Promocja twórczości”

 

 
 
 

 
   
 

 

 

 

 

Odwiedzajacy:

 

Web Counter

Copyright © 2006 Okulicz Family Genealogy 

SZKOŁA    LETNIA